Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Bydgoszczy

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 lutego 2024 r.

Sąd Rejonowy w Bydgoszczy VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Anetta Marciniak
Ławnicy:	Natalia Lejbman, Andrzej Jankowski
Protokolant:	starszy sekretarz sądowy Karina Napolska

po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. w Bydgoszczy na rozprawie

sprawy z powództwa I. P.

przeciwko Komendzie Powiatowej Policji w S.

o odszkodowanie

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 13.191,06 zł (trzynaście tysięcy sto dziewięćdziesiąt jeden złotych 06/100) tytułem niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę wraz z odsetkami ustawowymi za późnienie od dnia 13 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

3.  kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.

Natalia Lejbman SSR Anetta Marciniak Andrzej Jankowski

Sygn. akt VII P 528/23

UZASADNIENIE

Powód I. P. wniósł pozew przeciwko Komendzie Powiatowej Policji w S., w którym domagał się przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy, a nadto zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód podał, że w okresie od 1 września 2001 r. do 10 sierpnia 2023 r. był zatrudniony u pozwanego. Jego stosunek pracy wygasł na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1195) w zw. z art. 4a ustawy o służbie cywilnej. Dalej powód podał, że przed zatrudnieniem w charakterze cywilnym pełnił służbę jako policjant. W dniu 1 września 1988 r. rozpoczął służbę w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w S. na stanowisku Inspektora grupy VI SB. W 1990 r. pomyślnie przeszedł weryfikację i Wojewódzka Komisja Kwalifikacyjna w B. stwierdziła, że powód odpowiada wymogom przewidzianym dla funkcjonariusza lub pracownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych określonych w ustawie i posiada kwalifikacje moralne do pełnienia służby. Powód podkreślił, że ani w krótkim okresie służby od 1 września 1988 r. do 31 lipca 1990 r., ani kiedykolwiek wcześniej ani później, nie podejmował żadnych działań stanowiących naruszenie praw obywateli, ani działań mających charakter represyjny. Nie sprawował ponadto żadnych funkcji kierowniczych oraz nie angażował się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, znaczną część służby przed 1990 r. spędził na odbywaniu nauk (szkoleniu). W ocenie powoda wygaszenie jego aktualnego stosunku pracy w związku z krótkotrwałą służbą pełnioną przed dniem 31 lipca 1990 r. narusza jego konstytucyjne prawa jako obywatela. Nie istnieją bowiem żadne merytorycznie uzasadnione przesłanki wygaszenia trwającego prawie 22 lat stosunku pracy poza sprzecznymi z Konstytucja przepisami ustawy nowelizującej ustawę o służbie cywilnej.

W odpowiedzi na pozew pozwany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany przyznał, że powód był zatrudniony w Komendzie Powiatowej Policji w S. i był członkiem korpusu służby cywilnej, a nadto że stosunek pracy powoda wygasł z dniem 10 sierpnia 2023 r. na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 4a ustawy o służbie cywilnej. Nastąpiło to w związku ze złożeniem przez powoda pozytywnego oświadczenia lustracyjnego. Pozwany nie naruszył więc w tym zakresie przepisów prawidłowo uznając, że wystąpiło zdarzenie, z którym ustawa wiąże wygaśnięcie stosunku pracy. Wobec powyższego brak jest podstaw do formułowania żądania przywrócenia powoda do pracy, a tym samym uwzględnienia powództwa.

W piśmie z dnia 6 grudnia 2023 r. powód dokonał zmiany powództwa wnosząc o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 13.191,06 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwanemu przedmiotowego pisma do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie (wygaśnięcie) umowy o pracę. W pozostałym zakresie powód podtrzymał w całości pozew, w tym pozostałe zgłoszone wnioski.

Pozwany w odpowiedzi na powyższe pozwany również podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wnioski zawarte w odpowiedzi na pozew wnosząc dalej o oddalenie powództwa w całości.

Sąd ustalił, co następuje:

Powód I. P. w okresie od 1 września 2001 r. do 10 sierpnia 2023 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w Komendzie Powiatowej Policji w S., ostatnio na stanowisku referenta Wydziału Kryminalnego w pełnym wymiarze czasu pracy oraz wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie 3.724,20 zł brutto miesięcznie.

Okoliczności bezsporne

Powód urodził się w dniu (...)

Okoliczność bezsporna

Przed zatrudnieniem pracowniczym powód pełnił służbę w Policji, a wcześniej w organach bezpieczeństwa państwa. W dniu 1 września 1988 r. rozpoczął służbę w Rejonowym Urzędzie Spraw Wewnętrznych w S. na stanowisku inspektora grupy VI Służby Bezpieczeństwa. Swoje obowiązki pełnił w referacie paszportów. W dniu 2 października 1989 r. powód podjął studia w Wyższej Szkole (...) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych im. F. D. w L. na Wydziale (...) Państwa, które ukończył w dniu 12 maja 1990 r. Pod koniec studiów powód na mocy postanowienia Prezydenta PRL z dnia 10 maja 1990 r. został mianowany na stopień podporucznika MO. W dniu 31 lipca 1990 r. został zwolniony ze służby w organach SB w związku z jej likwidacją. Następnie powód, jako były funkcjonariusz SB, złożył wniosek o przyjęcie do służby w Policji, który został pozytywnie zweryfikowany, bowiem Wojewódzka Komisja Kwalifikacyjna w B. stwierdziła, że I. P. odpowiada wymogom przewidzianym dla funkcjonariusza lub pracownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w określonym w ustawie i posiada kwalifikacje moralne do pełnienia służby. Okres służby w Policji powód zakończył w dniu 31 sierpnia 1997 r. w związku z orzeczeniem niezdolności do służby wskutek wypadku w służbie, którego doznał w dniu 25 lipca 1996 r.

Dowód: karta przebiegu służby w SB – k. 87, wniosek o nadanie stopnia MO – k. 92, wniosek o przyjęcie do służby – k. 96, opinia Wojewódzkiej Komisji Kwalifikacyjnej w B. – k. 97, świadectwo ukończenia studium oficerskiego – k. 102, postanowienie Prezydenta PRL z dnia 10.05.1990 r. – k. 103, rozkaz personalny z dnia 26.08.1997 r. – k. 104, świadectwo służby z dnia 31.08.1997 r. – k. 105, przesłuchanie powoda – k. 151

Powód przez cały okres zatrudnienia w Komendzie Powiatowej Policji w S. był nienagannym pracownikiem. Jego postawę w pracy cechowała sumienność i rzetelność, przez co regularnie otrzymywał od pracodawcy wyróżnienia w formie dodatkowego urlopu. Również przed podjęciem zatrudnienia pracowniczego, podczas służby w Policji, przełożeni powoda nie mieli do niego zastrzeżeń. Powód awansował na stanowisko specjalisty Sekcji Prewencji, a następnie Komendanta Komisariatu Policji w K..

Dowód: informacje o wyróżnieniach – akta osobowe powoda, przesłuchanie powoda – k. 151

Pismem z dnia 26 czerwca 2023 r. Komendant Powiatowy Policji w S. poinformował powoda o konieczności złożenia oświadczenia lustracyjnego, jako pracownika urodzonego przed dniem 1 sierpnia 1972 r., w terminie do dnia 26 lipca 2023 r. Powód złożył przedmiotowe oświadczenie, które wykazało, że przed dniem 31 lipca 1990 r. pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Wobec tego pozwany w piśmie z dnia 29 lipca 2023 r. zawiadomił powoda, że zawarta z nim umowa o pracę wygaśnie z dniem 10 sierpnia 2023 r. na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw. Pozwany faktycznie rozwiązał z powodem stosunek pracy oraz w dniu 10 sierpnia 2023 r. sporządził i wręczył mu świadectwo pracy wykazujące jego okres pracy w Służbie Cywilnej.

Dowód: pismo Komendanta Powiatowego Policji w S. z dina 29.06.2023 r. – k. 8, pismo pozwanego z dnia 29.07.2023 r. – k. 9, świadectwo pracy z dnia 10.08.2023 r. – k. 10, przesłuchanie powoda – k. 151

Sąd zważył, co następuje:

Sąd dokonał powyższych ustaleń faktycznych na podstawie powołanych wyżej dokumentów, których nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności. Sąd przeprowadził również dowód z przesłuchania stron, ograniczony do przesłuchania powoda, któremu dał wiarę w całości. Podkreślenia wymaga, iż stan faktyczny w zasadniczych kwestiach nie był sporny, sporna pozostawała natomiast kwestia prawna, czy wobec służby powoda w organach bezpieczeństwa państwa przed dniem 31 lipca 1990 r. wygaszenie jego stosunku pracy w służbie cywilnej było zgodne z prawem.

Sąd na wstępie wskazuje, iż kwestię wygaszenia stosunku pracy reguluje Oddział 7. Kodeksu pracy (art. 63 i nast.) Art. 63 k.p. stanowi, że umowa o pracę wygasa w przypadkach określonych w kodeksie oraz w przepisach szczególnych. Wygaśnięcie, podobnie jak rozwiązanie umowy o pracę, prowadzi do ustania stosunku pracy. Jest ono jednak niezależne od woli stron, ponieważ następuje z mocy prawa. Przypadki wygaśnięcia są zatem regulowane wyłącznie przez ustawodawcę. Do ustania stosunku pracy nie są więc potrzebne żadne czynności stron, np. oświadczenie woli lub potwierdzenie zaistniałych zdarzeń. przypadki wygaśnięcia zostały uregulowane w prawie w sposób wyczerpujący. Nie jest wobec tego możliwe kreowanie nowych sytuacji, niewymienionych w przepisach. W judykaturze obowiązuje niezmienny pogląd, zgodnie z którym likwidacja pracodawcy nie jest podstawą wygaśnięcia stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2001 r., I PKN 830/00). Przyczynami wygaśnięcia stosunku pracy wskazanymi w Kodeksie pracy są śmierć pracownika, śmierć pracodawcy będącego osobą fizyczną i tymczasowe aresztowanie trwające powyżej 3 miesięcy.

Zgodnie zaś art. 67 k.p. w razie naruszenia przez pracodawcę przepisów niniejszego oddziału pracownikowi przysługuje prawo odwołania do sądu pracy. W zakresie roszczeń stosuje się odpowiednio przepisy oddziału 6 niniejszego rozdziału, czyli oddziału regulującego uprawnienia pracownika w razie niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia. W świetle tej regulacji zakresem kontroli sądowej objęte jest zatem ustalenie, czy doszło do „naruszenia przepisów”, co w praktyce sprowadza się do tego, że sąd musi ocenić, czy pracodawca prawidłowo ustalił, że nastąpiło zdarzenie powodujące wygaśnięcie stosunku pracy. W wyroku z dnia 17 listopada 2010 r., I PK 77/10 (OSNP 2012 nr 3-4, poz. 34), Sąd Najwyższy stwierdził, że naruszenie przez pracodawcę przepisów o wygaśnięciu stosunku pracy, o którym stanowi art. 67 k.p., polega na odmowie dalszego zatrudniania pracownika, będącej skutkiem wadliwego uznania, że wystąpiło zdarzenie powodujące ustanie tego stosunku.

W przedmiotowej sprawie wygaszenie stosunku pracy powoda wynikało z innych, niż wskazane w Kodeksie pracy przyczyn, mianowicie z treści art. 4a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o Służbie Cywilnej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1691 z późn. zm.), zgodnie z którym w służbie cywilnej nie może być zatrudniona osoba, która w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pracowała lub pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub była współpracownikiem tych organów w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 342, 497 i 1195).

Powyższy przepis został dodany ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1195, zwanej dalej ustawą dezubekizacyjną z 2023 r.), która weszła w życie w dniu 27 czerwca 2023 r.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 powołanej ostatnio ustawy członkowie korpusu służby cywilnej oraz urzędnicy państwowi i inni pracownicy (ustawa zawiera odesłanie do ustawy o służbie cywilnej i ustawy o pracownikach urzędów państwowych), którzy do dnia wejścia w życie niniejszego przepisu nie złożyli oświadczeń lustracyjnych, są obowiązani do ich złożenia w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 2 ww. ustawy stosunki pracy osób, o których mowa w ust. 1, które złożyły oświadczenie lustracyjne potwierdzające pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracę z tymi organami, wygasają po upływie 15 dni od dnia złożenia oświadczenia lustracyjnego.

W niniejszej sprawie (co nie budziło sporu) powód złożył oświadczenie lustracyjne, które potwierdziło jego okres służby w organach bezpieczeństwa państwa, wobec czego pozwany zawiadomił powoda, iż zawarta z nim umowa o pracę wygaśnie z dniem 10 sierpnia 2023 r. na mocy art. 11 ust. 2 ustawy dezubekizacyjnej z 2023 r. Jednakże w ocenie Sądu pozwany pracodawca nie miał żadnych przesłanek prawnych i faktycznych, aby po ponad 30 latach nienagannej pracy i po uprzednim zweryfikowaniu jego działalności zawodowej w czasach PRL-u dokonać wygaszenia stosunku pracy powoda. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że nie wystąpiło zdarzenie uzasadniające wygaśnięcie stosunku pracy, albowiem dokonał oceny konstytucyjności art. 11 ust. 1 i 2 ustawy dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw i stwierdził, że jest on sprzeczny z Konstytucją, a w konsekwencji pominął przepis. Wobec powyższego odpadła podstawa prawna wygaśnięcia stosunku pracy jako niekonstytucyjna.

W tym miejscu wyjaśnić wypada, iż obecnie w doktrynie i orzecznictwie nie ma żadnych wątpliwości, że sąd powszechny może odmówić zastosowania określonego przepisu, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2022 r. (sygn. akt III PZP 2/21) wskazano, że „orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 ust. 1 Konstytucji RP) nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie przez sąd orzekający. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 34 z glosą częściowo krytyczną B. Nity, Przegląd Sądowy nr 5, poz. 153). W uchwale z dnia 4 lipca 2001 r. (III ZP 12/01), Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotem orzekania sądu jest indywidualny stosunek społeczny, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), zaś Trybunał, orzekając o zgodności ustaw z Konstytucją, wykonuje bardziej władzę ustawodawczą - ustawodawcy negatywnego - niż sądowniczą (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej).

Praktyka odmawiania stosowania przez sądy ustaw, które są zdaniem sądów niekonstytucyjne, wynika z przywoływanej zasady nadrzędności Konstytucji wyrażonej w art. 8 ust. 1 i nakazu bezpośredniego jej stosowania, wyrażonego w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Do bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sąd (art. 8 ust. 2) dochodzi najczęściej wówczas, gdy sąd stwierdzi istnienie konfliktu między normami (zasadami, wartościami) konstytucyjnymi a przepisem ustawy, który ma zastosować. W wyroku z dnia 7 kwietnia 1998 r. (sygn. akt I PKN 90/98) Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych z Konstytucją. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności jak też niezgodności z Konstytucją, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem „stosowanie” należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (zob. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, OSNP 2002 nr 6, poz. 130, w którym opowiedziano się za możliwością dokonania przez sąd oceny zgodności przepisu z Konstytucją oraz stwierdzono, że sąd dokonując oceny konstytucyjności przepisu ustawy nie wkracza w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego).”

Jak wskazano wyżej, bezspornie stosunek pracy powoda wygaszono na mocy zakwestionowanego przepisu, tj. art. 11 ust. 2 ustawy dezubekizacyjnej z 2023 r. Sporu nie budziło również to, iż w Służbie Bezpieczeństwa powód działał od 1 września 1988 r. do 31 lipca 1990 r., czyli przez okres 1 roku i 10 miesięcy. Swoje obowiązki zatem formalnie wykonywał w organach bezpieczeństwa państwa. Natomiast przez kolejne 7 lat (do dnia 31 sierpnia 1997 r.) pełnił służbę w Policji – po uprzedniej, pozytywnej weryfikacji w 1990 r., podczas której Wojewódzka Komisja Kwalifikacyjna w B. oceniła, iż posiada on odpowiednie kwalifikacje moralne do pełnienia służby w Policji. Co więcej ww. okres służby powoda w SB przypadał na schyłkowy okres PRL-u, który trudno określić mianem „państwa totalitarnego”.

W niniejszej sprawie nie sposób również dostrzec analogii do pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”, o którym mowa w art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa, Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2023 r. poz. 1280 ze zm., zwanej dalej ustawą zaopatrzeniową). Również między innymi na mocy ww. przepisu wprowadzono represje wobec osób, które w spornym okresie wykonywały obowiązki na rzecz państwa w szerokim tego słowa znaczeniu. Analiza i interpretacja pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa” była natomiast przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt III UZP 1/20), z których wynika m. in., że za każdym razem należy oceniać pracę danej osoby na rzecz ww. organów na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka.

W myśl powyższego, co potwierdzono również wyrokiem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 30 listopada 2022 r., powód nie wykonywał „służby na rzecz totalitarnego państwa”. Sąd Okręgowy ocenił m. in., że służba powoda w okresie PRL-u nie miała charakteru represyjnego dla obywateli, w tym w szczególności nie wykonywał poleceń dotyczących zwalczania środowisk Solidarnościowych, związków zawodowych, stowarzyszeń, kościołów, związków wyznaniowych. Wyrok w sprawie powoda uprawomocnił się, albowiem Sąd Apelacyjny w Gdańsku w dniu 14 grudnia 2023 r. oddalił apelację organu rentowego.

Sąd Rejonowy w całej rozciągłości podziela zapatrywania Sądu Okręgowego. Powód, chociaż formalnie został przydzielony do jednostki organizacyjnej, którą wskazano w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, w rzeczywistości wykonywał zadania, które trudno określić jako godzące w podstawowe prawa i wolności człowieka, czy jako represji w stosunku do konkretnej grupy społecznej. Niezależnie bowiem od obowiązującego w danym państwie ustroju podstawowe zadania z zakresu bezpieczeństwa państwa wymagają rekrutacji osób, które będą wykonywać konkretne obowiązki. Naturalnym jest również to, że nie każdy funkcjonariusz bądź pracownik cywilny organów bezpieczeństwa państwa, czy konkretnych jednostek organizacyjnych, nawet tych owianych „złą sławą”, z samego tylko faktu przynależności do nich, będzie w obiektywny sposób dokonywać represji wobec obywateli.

W ustalonym stanie faktycznym ujawniono, iż powód znaczną część służby „w totalitarnym ustroju” spędził na nauce, odbywał szkolenia i pozostawał w dyspozycji Szefa Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Wewnętrznych. Jedynie przez bardzo krótki, wręcz marginalny okres (od 10 maja 1990 r. do 31 lipca 1990 r.) wykonywał obowiązki inspektora ograniczające się w zasadzie do czynności urzędowych. Sąd dokonał analizy akt osobowych powoda oraz całej dostępnej dokumentacji i nie znalazł w nich informacji o jakichkolwiek zastrzeżeniach do powoda, które uzasadniałyby wyciąganie wobec niego konsekwencji w związku z charakterem jego służby – również strona pozwana nie zaoferowała takich dowodów.

Nie należy jednak tracić z pola widzenia tego, że w przeciwieństwie do omawianego przepisu ustawy zaopatrzeniowej w art. 11 ustawy dezubekizacyjnej z 2023 r. wprowadzono znacznie szerszy krąg osób, wobec których ustawodawca postanowił wyciągnąć konsekwencję w związku z trwaniem ich stosunków pracy lub służby przed przemianami ustrojowymi. Wygaszenie stosunków pracy w służbie cywilnej miało dotyczyć w tym wypadku każdego zatrudnionego na podstawie stosunku pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

Bezsprzecznie można uznać, iż na mocy powyższego przepisu wprowadzono zasady odpowiedzialności zbiorowej, co jest rażącym naruszeniem podstawowych zasad demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i nie powinno w szczególności mieć miejsca w stosunku do osoby nienagannie wykonującej swoje obowiązki ponad 30 lat od zdarzeń, które miałyby taki krok uzasadniać. Godzi to również wprost w wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadę proporcjonalności. Z tej zaś wynika wymóg doboru takiego środka ograniczenia wolności lub praw, który służyłyby osiągnięciu zamierzonego celu z uwzględnieniem postulatu adekwatności, przy jednoczesnym bezwzględnym zakazie wkraczania w istotę gwarantowanego prawa (zob. np. orz. TK z dnia 20 października 2010 r., P 37/09, OTK-A 2010, Nr 8, poz. 79). Przedsięwzięte przez ustawodawcę zmiany w prawie nie są ani proporcjonalne ani nawet racjonalne. Sprowadzają się wprost do prymitywnego wręcz odwetu za sam tylko fakt spełnienia określonych przesłanek formalnych – rozpoczęcia swojej kariery zawodowej w okresie PRL-u. Tymczasem nie każda osoba rozpoczynająca swoją karierę zawodową w okresie poprzedzającym transformację ustrojową była zainteresowana służbą na rzecz państwa, która zakładała rzeczywistą represję wobec obywateli.

Koncentrując się natomiast na osobie samego powoda zauważyć wypada również, że obecnie ma 60 lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i chociaż posiada prawo do policyjnej renty inwalidzkiej, to oczywistym jest, że możliwość znalezienia przez niego zatrudnienia jest wyjątkowo ograniczona. Pozbawienie go stałego i pewnego zatrudnienia w Służbie Cywilnej – i to na podstawie niekonstytucyjnego prawa – zasługuje zatem na pełną ochronę prawną. Należy także podkreślić, że nawet zbrodnie mają swój termin przedawnienia. Takie zachowanie Państwa po ponad 30 latach jawi się zatem jako jeszcze bardziej karygodne.

Mając na uwadze powyższe Sąd dokonał oceny konstytucyjności art. 11 ust. 1 i 2 ustawy dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o służbie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1195) uznając, iż przepisy te nie są zgodne z art. 2, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i odmówił jego zastosowania. W takiej sytuacji, oceniając wygaszenie stosunku pracy powoda nie było zgodne z prawem, albowiem pozwany pracodawca nie miał podstawy prawnej do rozwiązania z nim umowy o pracę.

Zgodnie z art. 56 § 1 k.p. (odpowiednio stosowanym w stanie faktycznym niniejszej sprawy na podstawie art. 67 k.p.) pracownikowi, z którym rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach albo o odszkodowanie. Powód pierwotnie domagał się przywrócenia do pracy, jednakże po modyfikacji powództwa zażądał odszkodowania. Zgodnie z art. 58 k.p. odszkodowanie, o którym mowa w art. 56, przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. W przypadku rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia.

Jednomiesięcznie wynagrodzenie powoda, liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy było równe kwocie 4.469,04 zł i obejmował go trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Stąd odszkodowanie powinno wynieść 13.407,12 zł. Powód domagał się natomiast kwoty 13.191,06 zł. Z racji, iż Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie (art. 321 § 1 k.p.c.) w punkcie 1 zasądzono kwotę 13.191,06 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy.

O odsetkach orzeczono w myśl art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., zgodnie z którym, jeżeli dłużnik (którym w niniejszej sprawie jest pracodawca) opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel (którym w niniejszej sprawie jest powód, jako pracownik) może żądać odsetek za opóźnienie, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W niniejszej sprawie powód modyfikując powództwo wezwał do zapłaty pozwanego, pismo doręczono stronie pozwanej w dniu 12 grudnia 2023 r., a zatem od dnia następnego strona popadła w opóźnienie.

O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2 wyroku z uwzględnieniem wyniku sprawy, którą pozwany przegrał w całości. Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty procesu, które poniósł powód składało się wynagrodzenie ustanowionego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika i z tego tytułu zasądzono od pozwanej na rzecz powoda kwotę 180 zł. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Z kolei o kosztach sądowych orzeczono w punkcie 3 wyroku. Chociaż pozwany pracodawca przegrał sprawę w całości, to nie należało od niego zasądzać kosztów sądowych. Skarb Państwa nie ma bowiem obowiązku uiszczania kosztów sądowych, które są przecież należne Skarbowi Państwa. Wynika to z art. 94 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w myśl którego Skarb Państwa nie ma obowiązku uiszczania opłat.

SSR Anetta Marciniak